नवी दिल्ली : अमेरिका-इस्रायल-इराण युद्ध थांबण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नसल्यामुळे भारतातील अनेक राज्यांतील छोटे बासमती तांदूळ गिरण्यांच्या मालकांसाठी परिस्थिती कठीण झाली आहे. युद्ध सुरू झाल्यापासून भारताची बासमती तांदळाची निर्यात जवळजवळ ठप्प झाली आहे. भौतिक अडथळे आणि वाढलेला वाहतूक खर्च यामुळे पश्चिम आशियाई बाजारपेठांसाठी पाठवलेले मोठ्या प्रमाणातील तांदूळ बंदरांवर अडकून पडला आहे. बासमती निर्यात खंडित झाल्याचा सर्वाधिक फटका पंजाब, हरियाणा आणि उत्तर प्रदेश या राज्यांना बसला आहे. भारताच्या निर्यातयोग्य उच्च दर्जाच्या बासमती तांदळाचा मोठा हिस्सा या राज्यांतून येतो.
भारताकडून इराण आणि गल्फ प्रदेशात जाणाऱ्या बहुतेक तांदूळ मालवाहतुकीसाठी महत्त्वाचा मार्ग असलेला हॉर्मुझ सामुद्रधुनी जवळजवळ बंद झाल्यामुळे ही परिस्थिती निर्माण झाली आहे. काही अहवालांनुसार सुमारे ४ लाख टन बासमती तांदूळ भारतातील बंदरांवर आणि समुद्रात वाहतुकीदरम्यान अडकून पडला आहे. निर्यात ठप्प झाल्यामुळे स्थानिक बाजारात बासमती तांदळाच्या किमती घसरल्या आहेत. भारतातील लहान गिरण्या निर्यातदारांना ज्या दराने तांदूळ विकतात त्या किमतीत ८-९ टक्क्यांची घसरण झाली होती.
गेल्या आठवड्याच्या शेवटी थोडी सुधारणा झाली असली तरी फेब्रुवारीच्या शेवटच्या आठवड्याच्या तुलनेत किमती अजूनही सुमारे ५ टक्क्यांनी कमी आहेत. मात्र याचा सर्वाधिक फटका शेतकऱ्यांना बसला आहे. छोट्या गिरण्यांना भात (पॅडी) विकणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात युद्ध सुरू झाल्यापासून ९ टक्क्यांपर्यंत घट झाली आहे. पंजाब बासमती राईस मिलर अँड एक्सपोर्टर असोसिएशनचे उपाध्यक्ष रणजीत सिंह जोसन यांनी ‘बिझनेस टुडे’ला सांगितले की युद्धामुळे लहान गिरण्यांकडून स्थानिक स्तरावर बासमती खरेदी जवळजवळ थांबली आहे, ज्याचा निर्यातीवर मोठा परिणाम झाला आहे.
ग्लोबल ट्रेड रिसर्च इनिशिएटिव्ह (GTRI)च्या आकडेवारीनुसार अमेरिका-इस्रायल-इराण युद्ध दुसऱ्या आठवड्यात प्रवेश करत असताना भारताच्या कृषी निर्यातीत मोठा धोका निर्माण झाला आहे. 2025 मध्ये पश्चिम आशियाई बाजारपेठेत भारताच्या एकूण कृषी निर्यातीपैकी ११.८ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त निर्यात झाली होती. या प्रदेशात भारताकडून निर्यात होणाऱ्या प्रमुख कृषी उत्पादनांमध्ये तांदूळ अग्रस्थानी आहे आणि पश्चिम आशिया भारताच्या तांदूळ निर्यातीपैकी ३६.७ टक्के हिस्सा घेतो. म्हणजेच भारताच्या एकूण तांदूळ निर्यातीपैकी एक तृतीयांशपेक्षा जास्त निर्यात या प्रदेशात जाते.
